Uitleg steriliseren / autoclaveren

Uitleg steriliseren / autoclaveren.

Sterilisatie door vochtige verhitting (stoomsterilisatie)

Sterilisatie met stoom is in de gezondheidszorg de meest toegepaste vorm van sterilisatie. Het is zeer effectief tegen alle micro-organismen. Het is toepasbaar voor hittebestendige instrumenten, textiel en vloeistoffen. De kosten per gesteriliseerd voorwerp zijn relatief laag. Het letale effect berust op coagulatie, waardoor irreversibele denaturatie van enzymen en eiwitstructuren optreedt. Voor deze reactie is naast een hoge temperatuur ook het vocht dat bij condensatie van de stoom vrijkomt noodzakelijk.

Verzadigde stoom is een zeer efficiënte energiedrager, met een enorm verwarmend en penetrerend vermogen. De warmte-overdracht gebeurt door condensatie van de stoom op de producten. Bij condensatie komt in korte tijd veel energie vrij. Door de condensatie treedt tevens een enorme volumeverkleining op waardoor als het ware nog meer stoom naar het product gezogen wordt. Dit verklaart de goede penetratie-eigenschappen van stoom.
Voor een effectief sterilisatieproces is een drietal zaken essentieel:

1.

De stoom moet alle te steriliseren oppervlakken kunnen bereiken.
Hoewel stoom een goed doordringend vermogen heeft, hetgeen wordt versterkt door de verhoogde druk in de autoclaaf, kan de penetratie in verpakkingen en holle voorwerpen belemmerd worden door de aanwezigheid van lucht. Voor de sterilisatie van verpakte en holle voorwerpen is een vacuumautoclaaf noodzakelijk. Verlengen van de sterilisatietijd ter compensatie van slechte luchtverwijdering is niet zinvol.

2.

De stoom moet verzadigd en droog zijn, dat wil zeggen dat de stoom op het punt staat om te condenseren.
In verzadigde stoom is er een strikt verband tussen de druk en de temperatuur. Is de temperatuur echter te hoog voor de heersende druk dan spreken we van oververhitte stoom. De warmte-overdracht in oververhitte stoom is lager dan in verzadigde stoom, waardoor het proces min of meer gaat verlopen als droge hitte-sterilisatie. Bovendien ontbreekt het voor de coagulatie noodzakelijke vocht waardoor de effectiviteit lager uitvalt dan men zou verwachten.

3.

In verzadigde stoom bepalen de temperatuur en de duur van het sterilisatieproces samen de effectiviteit van het proces. Hoe hoger de temperatuur is en hoe langer het proces duurt, des te sterker is de afdoding. Voor specifieke toepassingen kunnen deze parameters berekend worden op basis van het aantal en type micro-organismen dat op een product voorkomt; de zgn. bioburden.
Voor de meeste toepassingen is het gebruikelijk om een zgn. standaard overkill proces toe te passen. De standaard processen zijn bijvoorbeeld 134°C-3 minuten, 121°C-15 minuten.